Goes gezien door Arends oog: Pitman & Pitman

De aantekeningen voor dit stukje zijn niet vliegensvlug in steno genoteerd en de uiteindelijke 530 woorden van deze aflevering zijn ook niet met tien vingers getypt. Die vaardigheden ontbeer ik, want ik heb geen steno- of typelessen gevolgd aan de Pitmanschool. Die was vanaf 1930 gevestigd in het huis aan de Middelburgsestraat, links op de foto. De opleiding startte in 1920 aan de Oostsingel en zat ook nog in de Van de Spiegelstraat. De zaken gingen goed en de gerenommeerde architect Rothuizen kreeg van de directie de opdracht dit woonhuis te bouwen, dat echter direct ook als lesruimte dienst ging doen, al vonden de lessen later ook plaats in een flinke schuur achter het huis. 

De Pitmanschool – hola!, de Koninklijk Erkende Pitmanschool, zoals in de wervingsadvertenties destijds steevast stond, met het koninklijk wapen ernaast – maakte deel uit van een landelijke keten van opleidingen: ‘Federatie van Nederlandse Stenographie-leeraren, Systeem I. Pitman’. Maar bij de sloop van de ‘lesschuur’ niet zo lang geleden werd een oefenboekje van het systeem Pont gevonden. Wikipedia somt vier in Nederland gebruikte methodes op, waaronder Pont, maar zonder Pitman. Wel natuurlijk het systeem Groote, de door Instituut Schoevers tot in 2000 nog aangeboden methode. De typelessen waren ‘rythmisch’, dus er klonk pittige marsmuziek of iets dergelijks. Juffrouw Neel Crucq, de directrice, keek of je wel met al je tien vingers typte. Al snel kwam juffrouw Truus Bliek erbij, later ook in de directie. In de eerste vijf jaar van de Pitmanschool behaalden ruim driehonderd dames (en heren ook!) er hun type- en/of stenodiploma.  Je werd alleen toegelaten als je het hbs- of ulo-diploma op zak had. Ook kon er het middenstandsdiploma behaald en boekhoudcursussen gevolgd worden. De lessen werden overdag en ’s avonds gegeven.

Als al die leergierige mensen toch urenlang teksten zaten te typen, kon je dat als opleidingsinstituut natuurlijk ook commercieel benutten. Het viel me zomaar op bij het bekijken van oude bestekken (dat zijn lange, precieze teksten die architecten maken om duidelijk te maken hoe een aannemer het bedachte gebouw moet neerzetten en afwerken). Voorin zo’n gestencild boekwerkje zag ik staan wat u op de foto behoorlijk vergroot in mijn bijna antieke typemachine ziet steken. Heel slim, een dubbel inkomen dus! En die reproductiepoot van de Pitmanschool werd alsmaar groter en moderner. Al op de Goese Nijverheidstentoonstelling van juni 1925 laat de Pitmanschool zijn grafische kunnen zien. Getoond wordt natuurlijk de nieuwste schrijfmachine (‘met automatische inktlintbeweging’). Maar er wordt ook een apparaat geshowd, dat ‘langs chemischen weg’, zonder clichés, tekeningen en teksten verveelvoudigt: ‘werkelijk een zeer fraaie vinding’, aldus de Goesche Courant, die een rondje langs alle stands liep. 

In 1945 bestond de Pitmanschool 25 jaar. Toen werd in de hal een prachtig gebrandschilderd glas-in-lood aangebracht. De huidige bewoner van de voormalige Pitmanschool (nu: Villa Pit) heeft dat laten restaureren. Het resultaat en nog meer wetenswaardigheden over de Goese Pitmanschool kunt u bekijken op de website villapit.nl. Maar nu - zo ongeveer aangekomen bij de 500 woorden - hoor ik u twee vragen stellen: was er ook niet een drukkerij in Goes met de naam Pitman? En wie was die Pitman eigenlijk? Tot over veertien dagen!

Tekst en foto: Arend van der Wel