“Is er iets wat je nog tegen je kinderen wil zeggen?”

Stichting Komma legt kosteloos het levensverhaal van ongeneeslijk zieke ouders vast op beeld, als een tijdscapsule voor de kinderen. Hiermee zetten ouders een symbolische komma, in plaats van een punt achter hun leven. De Zeeuwse Ellen Koopen werkt sinds oktober 2021 als vrijwillig interviewer voor de stichting. Samen met een cameraman of -vrouw legt ze de levensverhalen van ouders vast. 

“Ik werk als oncologieverpleegkundige bij Adrz en ondersteuningsconsulent bij Care for Cancer, die psychosociale zorg biedt aan mensen met kanker”, vertelt Ellen. “Tijdens een scholing kwam er iemand vertellen over Stichting Komma. Ik vernam dat ze nog interviewers konden gebruiken en omdat ik veel gespreksvoeringen doe met patiënten thuis, vond ik dit een mooie aanvulling.”

Mocht je meteen aan de slag?
“Er volgde eerst een kennismakingsgesprek en daarna mocht ik een keer mee met een interviewer met ervaring. Het is anders praten, dan wanneer ik gesprekken voer met patiënten over hun ziekte. Bovendien is het best heftig, dus het is goed om van tevoren te kijken of je dit wel écht wil. Je komt verdrietige verhalen tegen en dan moet je overeind kunnen blijven.”

Groei je daarin?
“Ja, met name dankzij het leren van goede interviewtechnieken. Hoe krijg ik met open vragen een zo mooi mogelijk verhaal? Het gaat echt over iemands levensverhaal, niet over de ziekte. Dat was voor mij het grootste leerpunt. Wie ben jij en hoe is jouw leven tot nu toe geweest? Wat waren mooie en moeilijke momenten? Ik heb wel een paar interviews moeten doen om daar in te komen.”

Wordt er geknipt en geplakt?
“Het is de bedoeling dat de video in één keer wordt opgenomen. We beginnen te filmen en stoppen pas als het interview klaar is. Natuurlijk stoppen we wel even als er te veel lawaai is op de achtergrond of als iemand verdrietig wordt en zich niet kan herpakken. Maar laten we voorop stellen dat het niet erg is om verdriet te laten zien, het is juist goed. We hebben de neiging om het weg te houden voor kinderen, maar het kan helpend zijn om later terug te zien dat papa of mama heel verdrietig was om jou achter te laten.”

Wanneer kloppen ouders bij jullie aan?
“Ik probeer mensen echt te adviseren om dit op tijd te doen. Wees niet te laat. Je wil een interview doen met een ouder die nog is zoals een kind zich hem of haar herinnert. Wanneer je er nog uitziet als papa of mama en je nog goed je verhaal kunt vertellen. Liever dat je document tien jaar op de plank ligt, dan dat je te laat bent. Maar ouders moeten er aan toe zijn, want het is een enorme stap. Het loslaten van je kinderen is een van de moeilijkste dingen om te doen en brengt veel verdriet met zich mee. Dit interview aangaan, is daaraan toegeven. Gelukkig zijn er veel mensen die luisteren naar ons advies en achteraf zijn ze altijd opgelucht. Het brengt rust.”

Zijn jullie weleens te laat? 
“We krijgen zeker spoedaanvragen waarbij we denken: hadden we dit maar eerder mogen doen... Maar het lukt altijd om er iets moois van te maken. Laatst waren we echt te laat en kon een interview met een moeder niet meer doorgaan. Dat voelde echt alsof haar afscheid niet af was en daar was ik best verdrietig om.”

Hoe stel je ouders op hun gemak?
“De ervaring leert dat het na een tijdje vanzelf gaat, als mensen eenmaal op dreef zijn en in de flow zitten. Ze gaan dan helemaal terug in de tijd. Vaak reageren partners: ‘Nou, dit wist ik helemaal niet.’ Want je partner kent je natuurlijk niet vanaf de wieg. Dat zijn mooie momenten. Het is ook altijd fijn als een partner aansluit op een bepaald moment. Dit gebeurt vaak wanneer ze vertellen over hun eerste ontmoeting. Die blikken naar elkaar en de chemie tussen ouders is zo mooi om te zien. Hoe prachtig is het dat kinderen dit met hun eigen ogen terug kunnen zien? Ik vraag ook altijd aan de partner wat de ander een mooie papa of mama maakt. Ze kunnen het nooit meer zeggen, dus het is mooi dat dit dan op een hele pure manier vaststaat.”

Word je soms emotioneel?
“Ik werk al meer dan dertig jaar in de oncologie, dus ik kan redelijk afstand nemen. Maar op het moment dat deze verhalen je niet meer raken, zit je niet meer op de goede stoel. Meehuilen, werkt niet, maar geloof me: er zijn echt wel interviews waarbij ik kippenvel krijg en ook een traantje wegpink. Dat gebeurt vooral bij de laatste vraag: ‘Is er iets wat je nog tegen je kinderen wil zeggen? Als je wil, mag je dat in de camera doen’. Dan wordt het ineens echt.”

Wat brengt dit jou?
“Ik probeer in mijn werk het verschil te maken op het moment dat mensen naar hun levenseinde toe moeten. Dat is een ingewikkeld proces en het is fijn als we daar iets moois van kunnen maken. Dat klinkt gek, maar een afscheid kan je ook wat brengen. Voor mij is het maken van zo’n video een klein stukje binnen het hele proces van afscheid nemen. Als je iets wil beteken voor een ander en net dat beetje extra wil geven, dan is dit het mooiste vrijwilligerswerk dat er is.”

Tekst Gertie De Boey