Eerste Keti Koti‑herdenking in Goes: ‘‘ook de moeilijke hoofdstukken vertellen’’

Goes – Vandaag is het 163 jaar geleden dat de slavernij officieel werd afgeschaft. Gisteren werd dit voor het eerst herdacht in Goes. Zo’n 75 bezoekers kwamen naar de Grote Kerk: kleurrijk gekleed, vrolijk en een enkeling in het zwart ‘‘omdat het een herdenking is en om onze voorouders te eren.’’ Nog vóór de herdenking begon, schreef Alana de Meza (11) haar laatste notities voor het gedicht dat ze even later zou voordragen, speciaal voor dit moment. Alana, geboren in Goes en met Surinaamse roots, vertelt op school al in spreekbeurten over het slavernijverleden. ‘‘Ik wil mensen niet pushen om alles te weten,’’ zegt ze. ‘‘Maar het is wel belangrijk dat mensen weten dat dit ook deel is van onze geschiedenis.’’ 

Door Hanna Ippel

In Middelburg wordt al sinds 2001 herdacht, maar het was nu voor het eerst dat de gemeente Goes een officiële Keti Koti-herdenking hield om stil te staan bij de afschaffing van slavernij op 1 juli 1863. In november 2025 waren de burgemeester en wethouders niet overtuigd van een lokale herdenking. Er zou een ‘‘krachtiger signaal’’ uitgaan van de centrale herdenking in Middelburg. Bovendien zou de rol van Goes kleiner zijn in slavernij dan de rol van Middelburg. PRO, CDA en D66 wezen er destijds op dat een lokale herdenking juist meer zichtbaarheid kan geven. Zo ontstond de vorm voor een sobere herdenking in de Grote Kerk op 30 juni.

Koloniaal verleden van Goes

‘‘Ik heb even moeten oefenen op het woord,’’ glimlachte burgemeester Cees van den Bos na het uitspreken van ‘Keti Koti’, dat ‘verbreken van de ketenen’ betekent. Van de eerdere bedenkingen van het college was in zijn toespraak weinig te merken. Hij ging in op verschillende perspectieven van het koloniale verleden van Goes. Van den Bos verwees onder andere naar Goesenaar Jacob Valcke, een van de oprichters van de VOC, en naar welgestelde inwoners die aandelen hadden in VOC, WIC en plantages. ‘‘Dat betekent dat ook onze gemeente heeft geprofiteerd van het economische systeem dat verbonden was met het kolonialisme, met de slavernij.’’ 

Van den Bos noemde daarnaast ook een paar Goesenaren die zich destijds uitspraken tegen slavernij. Waaronder dominee Bernardus Smytegelt, geboren in 1665 in Goes, die slavenhandel mensendiefstal noemde. ‘‘Die geschiedenis laat zien dat slavernij niet alleen iets is van verre plantages, maar ook onze geschiedenis.’’ Hij sloot af met het heden: ‘‘ongelijkheid en vooroordelen bestaan nog steeds, bewust én onbewust.’’ Keti Koti is volgens hem ‘‘een oproep om alert te blijven op onrecht en om het volledige verhaal te blijven vertellen: ook de moeilijke hoofdstukken.’’

De herdenking werd georganiseerd met hulp van Keti Koti Zeeland. Voorzitter Angélique Duijndam benadrukte hoe zichtbaar het verleden in Goes is. ‘‘Ik stond er net bovenop,’’ zei ze over de gravenplaat van Jacob Valcke in de kerk. ‘‘En op het parkeerterrein ligt een gedenkplaat van Lucas Pol, een kolonisator. Zulke plekken herinneren ons eraan dat geschiedenis niet neutraal is.’’ Volgens haar gaat herdenken niet alleen over terugkijken, maar ook over bewustwording, onderwijs en verantwoording. Ze hoopt dat deze eerste editie ‘‘een begin’’ is van meer kennis, eerlijkheid en erkenning. ‘‘Vandaag zeggen wij, wij herinneren, wij erkennen en wij herdenken. Wij dragen zorg voor het verhaal van onze voorouders. En wij zetten de stap naar een toekomst waarin volledigheid en waardigheid samen kunnen bestaan. De ketenen gebroken, maar het haakje vooruit.’’

De reacties

Leshley Creebsburg uit Goes vertelde na de plechtigheid dat het ‘‘heel veel’’ bij hem losmaakte. Zijn familie komt uit Nieuw-Amsterdam in Suriname en hij is daar al vaker geweest om het slavernijverleden te herdenken. Hij vindt het ‘‘prachtig’’ dat Goes nu ook jaarlijks een herdenking organiseert. Buurtbewoonster Marga de Pundert kwam uit nieuwsgierigheid. ‘‘Die mevrouw met de mooie jurk woont bij mij in de buurt,’’ zegt ze terwijl ze naar een mevrouw in koto wijst. Ze vindt dat het herdenken ‘‘nodig blijft.’’ 

Daryll Acton, eveneens uit Goes, benadrukte het belang van bewustzijn. Hij vertelt zijn kleinkinderen vaak ‘‘dat vroeger ze het helemaal niet zo goed hadden.’’ Op scholen ziet hij nog kansen voor meer aandacht voor het slavernijverleden. De herdenking noemt hij ‘‘een belangrijke eerste stap.’’ Volgens bezoekers was de herdenking in deze vorm voor herhaling vatbaar. 

Verdeeldheid

Een PZC-stemming uit november 2025 onder 282 deelnemers liet nog verdeeldheid zien: een kleine groep wil een lokale herdenking, een vergelijkbare groep kiest liever voor Middelburg en de grootste groep vindt herdenken niet meer nodig. Toch noemde Van den Bos na afloop de herdenking ‘‘waardig’’ en gaf aan erg tevreden te zijn over de opkomst. 

Dat de burgemeester, namens de gemeente, in zijn toespraak inging op het koloniale verleden van Goes, laat zien hoe snel het gesprek over dat verleden kan verschuiven.