Voel de Zeeuwse hartslag tijdens Open Monumentendag

Goes - In het tweede weekend van september openen overal in Nederland duizenden monumenten hun deuren. Ook in de gemeente Goes zijn op 12 en 13 september tal van monumenten gratis te bezoeken. Het landelijke thema ‘Veerkrachtig erfgoed, in tijden van onzekerheid’ past bij Zeeland op meerdere vlakken.

Door Hanna Ippel

Om het thema betekenis te geven, is Joost van Es, sinds augustus 2025 directeur van Museum De Bevelanden, de aangewezen persoon. Het museum dat in Goes staat, is niet alleen een bewaarplaats van erfgoed, maar zelf óók een monument. Volgens Van Es is veerkracht verbonden met de identiteit van het museum. “We bestaan als museum al lange tijd, maar we werken aan een nieuwe identiteit. De presentatie is gedateerd. We willen meer de verhalen vertellen die ons doen verwonderen.” Daarom startte dit jaar een nieuwe jeugdexpositie, ontwikkeld samen met leerlingen van de Prof. Dr. Kohnstammschool. Het museum zoekt nadrukkelijk de verbinding met de Bevelanden en werkt vanuit een nieuwe formule met drie pijlers: identiteit, handel en land & zee.

De Bevelandse identiteit

Bij het onderdeel identiteit noemt Van Es de Bevelandse streekdracht “onze grootste trots. Denk aan een klomp en je denkt aan Nederland. Maar wie aan streekdracht denkt, denkt aan het Zeeuwse meisje.” Volgens Van Es moet het museum een verhalenverteller zijn, met een lokaal verhaal dat tegelijk ‘‘nationale allure’’ heeft. De streekdracht is daarvan een krachtig voorbeeld: erfgoed dat generaties Zeeuwen ook in het heden verbindt. “We lopen nu niet allemaal meer in kostbare streekdracht, maar we zoeken nog steeds manieren om bij elkaar te horen.’’ Zo is de Zeeuwse knop, ooit een statussymbool, een eigentijds sieraad geworden. Wie de Zeeuwse cultuur subtiel wil eren, kan nu Zeeuwse knoppen als oorbellen dragen.

De Bevelanden toen en nu

De andere pijlers weet Van Es ook te verbinden aan het heden. “Het was warm van de zomer en het landschap is aan het veranderen,” zegt hij. Hij wijst op droogte, dalend zoetwater en verzilting. ‘‘Dat heeft grote gevolgen voor de fruitteelt, ooit een belangrijke inkomstenbron voor de Bevelanden.’’ Die veranderingen zijn volgens hem niet nieuw. Hij verwijst naar de verzonken dorpen van Reimerswaal. “Dat was toentertijd heel naar, maar het maakte eeuwen later wel de bekende mosselbanken mogelijk.’’ Tegenslag brengt ook weer kansen.” Het is die Zeeuwse veerkracht dat het museum zichtbaar wil maken.

‘‘Erfgoed is niet saai’’

Museum De Bevelanden is volgens Van Es zelf ook een voorbeeld van veerkrachtig erfgoed. “We zitten nu in een periode van worstelen. We werken aan een nieuwe identiteit, willen zichtbaarder zijn voor toeristen én onze lokale bezoekers blijven verrassen.” Wat hij bezoekers wil meegeven, is dat erfgoed ‘‘niet saai is. Het museum wil je de Zeeuwse hartslag laten voelen.” Trots zijn op Zeeland mag volgens hem best vaker uitgesproken worden. “Veel dingen vinden we gewoon zonder te beseffen dat het sterke verhalen zijn.” En hoewel het museum in Goes staat, vertelt het volgens Van Es het hele verhaal van de Bevelanden én daar mag je best trots op zijn.

Dit weekend kunnen bezoekers aansluiten bij rondleidingen in het museum. De dag zelf wordt op 12 september om 10.00 uur geopend bij molen De Koornbloem door wethouder Joost de Goffau en het kindercollege. Monumenten zijn open van 10.00 tot 17.00 uur. Het overzicht staat op openmonumentendag.nl en op de website van de gemeente Goes.

Een monument als atelier 

Goes – Voor Jacobina Oele kwam de kunstexpositie in de Grote Kerk op precies het juiste moment toen Gerrit Dieleman in juni het idee opperde om het monument tijdelijk open te stellen voor Goese kunstenaars. De kerk bleek niet alleen een expositieruimte, maar een ontbrekende schakel in een stad waar betaalbare zichtbaarheid voor kunstenaars steeds schaarser wordt.

Voor Oele, geboren in Wilhelminadorp en in januari dit jaar sinds dertig jaar teruggekeerd uit Amerika, is de kerk meer dan een podium. Ze gebruikt het monument als atelier terwijl bezoekers om haar heen lopen. Die ervaring ziet ze als onderdeel van het werk: een eeuwenoude plek die nog altijd nieuwe verhalen toelaat. Haar schilderijen verbinden drie werelden: de Zeeuwse zee en klederdracht, de tropische weelderigheid uit haar Amerikaanse jaren en de stille kracht van architectuur. In het schilderij Lotsverbondenheid krijgt ook de herinnering aan het water een plaats: de watersnoodramp, het leven met de zee, de gedeelde geschiedenis die Zeeland tekent.

Door het interieur van de Grote Kerk te verweven met herinneringen uit Miami en haar geboortestreek, laat ze zien hoe een monument niet alleen decor is, maar een levende ruimte die makers draagt. Tijdens Open Monumentendag kunnen bezoekers voor de laatste keer de expositie Magdalena’s Kunstkerk bekijken.